Gemeenten leren circulair aankopen

©Jonathan Haeber/Flick Creative Commons

Lokale besturen zijn grootkopers. Als zij kiezen voor circulair aankopen kunnen ze, alleen al door het volume, een groot verschil maken. Maar ze weten vaak niet hoe te werk te gaan. Met een reeks werksessies heeft Bond Beter Leefmilieu daar verandering in gebracht.

Verandering via goede voorbeelden

Gemeenten zijn zich meer en meer bewust van de noodzaak van circulair aankopen, waarbij producten of grondstoffen hergebruikt worden. Zo kunnen ze bijvoorbeeld verlichting of kantoormeubilair als dienst aankopen, leasen dus, of eisen dat aan het einde van de levensduur alle grondstoffen van een aangekocht product hergebruikt worden. Maar ze zitten met veel vragen over hoe dat in de praktijk te brengen. Met de steun van het Fonds Duurzaam Materialen- en Energiebeheer organiseerde Bond Beter Leefmilieu vier werksessies voor lokale besturen om concrete projecten te ondersteunen. Het doel is om zo meer goede voorbeelden te genereren.

Drempel verlagen

Tijdens elke sessie werd een case bestudeerd van een gemeente die met circulair aankopen aan de slag was gegaan of er mee aan de slag wilde. Welke moeilijkheden hadden ze ondervonden, hoe hebben ze die opgelost? De betrokken gemeente gaf een presentatie, gevolgd door vragen en discussie nadien. Zo wordt op 16 februari in de laatste sessie over kantoorinrichting de renovatie van het oude stationsgebouw van Wijgmaal besproken, waar Dialoog vzw zijn nieuwe kantoren zal vestigen. “Het verlaagt de drempel om het zelf te doen wanneer ze zien hoe andere gemeenten struikelblokken uit de weg hebben geruimd en wanneer ze vaststellen, uit voorbeelden, dat het mogelijk is,” zegt Luk Lafosse die voor BBL de werksessies begeleidt.

Licht leasen in plaats van kopen

Voor de gerenoveerde stadsbibliotheek kocht de stad Kortrijk bijvoorbeeld de verlichting als dienst aan bij Philips. Dat betekent dat Philips de eigenaar blijft van de verlichting, en ervoor verantwoordelijk is tijdens de gebruiksduur en aan het einde ervan. In het contract staat expliciet dat de producten moeten hergebruikt worden aan het einde van het gebruik door de bibliotheek. 

Expertadvies

Zo’n product leasen in plaats van te kopen, mag dat wel? Hoe rijmt dat met de wet op de overheidsopdrachten? “Hoe moeten we vereisten als hergebruik van producten en diensten opnemen? Hoe moeten we dit in een bestek gieten? Hoe moeten we de vereisten formuleren? Deze vragen leven erg. Besturen willen vermijden dat ze aan het eind van de procedure eindigen met slechts één kandidaat-leverancier.” BBL nodigde daarom ook experten uit om toelichting te geven, zoals een juriste die de kansen en valkuilen bij circulair aankopen toelichtte, of banken die informatie gaven over leasingformules.

Vraag en aanbod samenbrengen

Door de vraag te stellen heeft Kortrijk de markt uitgedaagd en gezien welke antwoorden ze zou krijgen. “Lokale besturen zeggen vaak dat ze geen leveranciers vinden voor circulaire aankoopvragen en de bedrijven zeggen dat besturen niet tot bij hen geraken,” zegt Lafosse. De werksessies brachten vraag en aanbod samen. Aankoopverantwoordelijken en duurzaamheidsambtenaren konden kennismaken met bedrijven als Nearly New Office Facilities (Nnof) dat oud kantoormeubilair gebruikt als grondstof voor nieuw, BMA Ergonomics dat duurzame bureaustoelen levert, of Philips. Ze konden de bedrijven zelf horen uitleggen wat het bijvoorbeeld betekent om bureaustoelen te leasen.

Slotevenement

Op 16 februari vindt dus de laatste van vier werksessies plaats met een overzicht van de bevindingen. “Die dag horen we ook heel concrete cases uit Nederland, gebracht door iemand van het consultancybureau Turntoo, opgestart door architect en expert ter zake Thomas Rau. Het loont om ook over de grenzen heen te kijken, naar landen als Nederland waar circulair aankopen al meer ingeburgerd is. Die expertise kunnen onze lokale besturen meenemen.”

Christiane Klewais, OCMW Leuven

Christiane Klewais, coördinator aankoop en logistiek, woonde voor het OCMW van Leuven en Zorg Leuven de werksessies bij. Het OCMW Leuven heeft een aantal grotere bouw- en renovatieprojecten in de pijplijn zitten. “Ik wilde kijken hoe we het moeten aanpakken als we hierbij de principes van circulaire economie willen toepassen. Op de werksessies heb ik een aantal mogelijke partners ontmoet. Ik kon de markt prospecteren: wat is het aanbod, op welke limieten botsen we nog? De sessies boden een breed forum, met verschillende invalshoeken. Ze zetten ons aan het denken over onze eigen denkwijze en aanpak. Ik legde contacten met marktspelers en met collega’s die we nadien kunnen aanspreken.” Al sinds 2009 toetst OCMW Leuven systematisch de aankoopstrategie van elke belangrijke aankoop aan de hand van mogelijke sociale en duurzaamheidscriteria in alle fases van de procedure: selectie, gunning en uitvoering. “Circulair aankopen heeft voor ons zeker zin voor aspecten die onderhoud vragen of waarbij we invloed kunnen uitoefenen op de levenscyclus. Het aanbod blijft nu nog wat bij voor de hand liggende paden. Het zou bijvoorbeeld handig zijn om aannemers en architecten te vinden die bereid zijn om te werken met een inventaris van alle materialen zodat al van bij aanvang rekening gehouden wordt met afbraakwerken en hergebruik op het einde van de levenscyclus. De markt lijkt hier nog niet echt klaar voor, zeker voor het marktsegment waarin onze projecten vallen. Maar het kan heel waardevol zijn om ook voor kleinere projecten partners te zoeken en circulaire aankopen te realiseren.”